دانشنامه مدیریت

واژه ناب در لغت به معنی بدون زائده و بدون حشو بودن است. در ادبیات عمومی از این واژه  برای بیان شی یا چیزی که بدون بیهودگی و اضافات باشد، استفاده می شود. در ادبیات مدیریت، ناب بودن عبارت است از تولید بیشترین محصولات یا خدمات قابل فروش تحت کمترین هزینه های عملیاتی در حالی که سطح موجودی در حد بهینه باشد. سیستم تولید ناب، نوعی سیستم تولیدی است که ضمن بکارگیری فوائد تولید انبوه و تولید سفارشی (دستی)، با هدف کاهش ضایعات و با آرمان حذف فعالیت های بدون ارزش افزوده طراحی شده است. فلسفه اصلی این نظام تولیدی، به کمال رساندن و بی نقص کردن سیستم های تولیدی است. اصول تولید ناب، اهداف نامحدودی را برای سیستم در نظر می گیرد. برخی از این اهداف شامل نزول پیوسته قیمت تمام شده، به صفر رساندن ضایعات، تنوع بی پایان محصولات و… می شود. به بیان دیگر این شیوه تولید یک سیستم کامل است که از فلسفه بهبود مستمر استفاده می کند و با بهره گیری از فرهنگ کار تیمی سعی در تحلیل اتلاف های موجود در فرایند تولید و حذف آنها دارد. از ویژگی های چنین سیستمی کاهش زمان تولید، کارایی بهتر پرسنل، کیفیت بالاتر، عمر بیشتر ماشین آلات و کاهش در سطح موجودی و هزینه های سربار است.

این ایده تازه، شامل مجموعه شرایط جدیدی است که ایده های قدیمی را زیر سؤال برده و آن ها را غیر کارا می نامد. از پیشگامان این ایده می توان به تویودا و اوهنو اشاره کرد که پس از جنگ دوم جهانی  تا دهه ۱۹۶۰ تلاش های زیادی را به منظور ایجاد بسترهای تولید ناب به عمل آوردند. آنان پس از مسافرت به شهر دیترویت در آمریکا و بازدید از مجموعه خودروسازی فورد، خیلی زود به محدودیت های تولید انبوه دست یافته، نظریه تولید ناب را ارائه کردند. تولید ناب به اسامی دیگری چون: «تولید روان»، «سیستم تولید تویوتا»، «تولید سریع»، «تولید سبک»، «تولید سبک بال» و «تولید به هنگام» نیز معرفی شده است. این تولید از این رو ناب نامیده می شود که در مقایسه با تولید انبوه همه چیز را به میزان کمتر مورد استفاده قرار می دهد. اصول تولید ناب اهداف نامحدودی را برای سیستم در نظر می گیرد. برخی از این اهداف شامل نزول پیوسته قیمت تمام شده، به صفر رساندن ضایعات، تنوع بی پایان محصولات و … می شود. به بیان دیگر این شیوه تولید یک سیستم کامل است که از فلسفه بهبود مستمر استفاده می کند و با بهره گیری از فرهنگ کار تیمی سعی در تحلیل اتلاف های موجود در فرایند تولید و حذف آن ها دارد. از ویژگی‌ های چنین سیستمی کاهش زمان تولید، کارایی بهتر پرسنل، کیفیت بالاتر، عمر بیشتر ماشین آلات و کاهش در سطح موجودی و هزینه های سربار است.

محققین گوناگون از دیدگاه های متفاوت به تولید ناب نگریسته اند. از دیدگاه فارستر (Forrester) مفهوم تولید ناب به طور عملی عبارتست از: ادغام اصول مرتبط با بهبود از طریق به کارگیری هم زمان مدیریت کیفیت جامع و تولید به هنگام، به طوری که فرایندهای بر مبنای کامپیوتر در تمامی بخش های طراحی، مدیریت کارخانه، عرضه و توزیع کامل شوند. ویلیامز (Williams) و همکارانش تولید ناب را در واقع یک جهش تصاعدی از روش تولید انبوه فورد به الگوواره (Paradigm) جدیدی از تولید می دانند. کوچان (Kochan) و همکارانش بیان می کنند؛ اگر چه عناصر ناب شدن در تمامی شرکت ها یکسان است اما فرایند تبدیل شدن به شرکت ناب در هر شرکت، خروجی های خاص ومتفاوت از سایر شرکت ها ارائه می دهد. انجمن ملی استاندارد و فناوری در وزارت بازرگانی آمریکا تولید ناب را یک راه حل نظام مند برای شناسایی و از بین بردن اتلاف ها (فعالیت هایی که دارای ارزش افزوده نیستند) از طریق بهبود مستمر و به جریان انداختن تولید درست در هنگامی که مشتری به آن نیاز دارد، تعریف می کند.

♣ مقاله مرتبط: آشنایی با مفهوم تولید ناب و پیشینه آن

تولید نابمزایای به کارگیری تولید ناب

نتایج تحقیقات انجام شده در زمینه تولید ناب و همچنین تجارب صنعتی به کارگیری این نظام تولیدی نشان دهنده مزایای گوناگونی برای تولید ناب است. تجربه تحقیق و بررسی تولید ناب در صنعت کاشی و سرامیک کشور اسپانیا نشان می دهد برخی از مزایای تولید ناب عبارت از حذف انبارها و ذخایر، بهبود کیفیت، افزایش بهره وری، کوتاه شدن زمان تکوین محصول، جلوگیری از به وجود آمدن ضایعات، استفاده از کارگران چند مهارته، تحویل به موقع، دسته های کوچک‌تر، زمان تحویل و افزایش سطح رضایت شغلی کارکنان می باشد.

از دیگر مزیت‌های تولید ناب، ایجاد حس مسئولیت در کارکنان است. مسئولیت نه به معنای پاسخگویی به مقام بالاتر، بلکه به معنای آزادی عمل در کار است، به طوری که در این نظام، کارکنان چالش بیشتری در فرآیند تولید دارند و به همین دلیل، خلاقیت خویش را بیشتر می توانند به منصه ظهور برسانند و از طریق کار گروهی علاوه بر بهبود مستمر و اصلاح مدام سیستم مهارتهای مختلفی را کسب می کنند. گروهی از محققان بر این قضیه اذعان دارند که باید از بین مزایای گوناگون تولید ناب به هم افزایی (Synergy) به وجود آمده بین ابزارهای گوناگون تولید ناب اشاره نمود، چرا که این عامل باعث افزایش کارایی و اثربخشی تولید می شود.

جدول ۱ مزایا و منافع به کارگیری تولید ناب را از دیدگاه برخی محققین و صاحب نظران نشان می دهد.

ردیف

مزایا

محققین

۱

کاهش ضایعات

بیلشباخ (۱۹۹۴)، فلین و ساکاکیبارا (۱۹۹۵)، فولرتون و مک واترز (۲۰۰۱)، گیفی و دیگران (۱۹۹۰)، گان(۱۹۹۲)، جکسون و دایر (۱۹۹۸)، لاو و دیگران (۱۹۹۷)، لی(۱۹۹۷)، مارتینز سانچز و پرز پرز (۲۰۰۱)، ماسکل (۱۹۹۵)، ساکاکیبارا و دیگران (۱۹۹۷)، وایت و دیگران (۱۹۹۹)، ووماک ودیگران (۱۹۹۰)

۲

بهبود کیفیت

بیلشباخ (۱۹۹۴)، کو ا و دیگران (۲۰۰۱)، فلین و ساکاکیبارا (۱۹۹۵)، فولرتون و مک واترز (۲۰۰۱)، گیفی و دیگران (۱۹۹۰)، گان (۱۹۹۲)، جکسون و دایر (۱۹۹۸)، کرافسیک (۱۹۸۸)، لاو و دیگران (۱۹۹۷)، لی (۱۹۹۷)، ساکاکیبارا و دیگران (۱۹۹۷)، شاه و وارد (۲۰۰۳)، وفا و یاسین (۱۹۹۵)، وایت و دیگران (۱۹۹۹)، ووماک ودیگران (۱۹۹۰)

۳

افزایش بهره وری نیروی انسانی

بیلشباخ (۱۹۹۴)، گیفی و دیگران (۱۹۹۰)، گان(۱۹۹۲)، کرافسیک (۱۹۸۸)، لاو و دیگران (۱۹۹۷)، شاه و وارد (۲۰۰۳)، وایت و دیگران (۱۹۹۹)، ووماک و دیگران (۱۹۹۰)

۴

بهبود زمان تکوین

فولرتون و مک واترز (۲۰۰۱)، گان(۱۹۹۲)، جکسون و دایر (۱۹۹۸)، ساکاکیبارا و دیگران (۱۹۹۷)، شاه و وارد (۲۰۰۳)، وایت و دیگران (۱۹۹۹)

۵

تحویل به موقع

کوا و دیگران (۲۰۰۱)، لی(۱۹۹۷)، ساکاکیبارا و دیگران (۱۹۹۷)

۶

کوچکی دسته  تولید

لی (۱۹۹۷)

۷

بهبود زمان تحویل

فلین و ساکاکیبارا (۱۹۹۵)، فولرتون و مک واترز (۲۰۰۱)

برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مبانی نظری، پک مقالات و مقاله بیس در زمینه تولید ناب، می توانید درخواست خود را در فرم تماس با ما ثبت نمایید.



ارسال دیدگاه
  1. سلام
    معرفی تولید ناب عالی بود.
    خیلی خلاصه و مفید
    موفق باشید

    دیدگاه توسط تالیا
    پاسخ
ارسال دیدگاه
(الزامی) (الزامی)

مرتب‌سازی بر اساس: