روش تحقیق و آمار

برای مطالعه بخش اول  مطلب آشنایی با کاربرد تحلیل محتوا و بررسی مراحل آن بر روی لینک زیر کلیک نمایید.

آشنایی با کاربرد تحلیل محتوا و بررسی مراحل آن (۱)

واحد تحلیل و زمینه

بعد از این که نمونه گیری انجام شد، پژوهشگر باید واحد تحلیل و واحد زمینه خود را مشخص کند و تا انتهای خواندن متن آن را مدنظر داشته و براساس آن تحلیل خود را انجام دهد. به واحد تحلیل، واحد ثبت هم اطلاق می شود. در زیر چیستی دو نوع واحد تحلیل و زمینه مشخص شده است.

واحد تحلیل: واحد تحلیل، شخص یا چیزی است که مورد مطالعه قرار می گیرد و در تحلیل محتوا معمولاً آن را واحد ثبت می نامند. هولستی (۱۳۷۳) از پنج نوع واحد عمده تجزیه و تحلیل (واحد ثبت) نام می برد:

کلمه یا نماد

مضمون (تم)

کاراکتر (شخصیت)

پاراگراف

مورد (آیتم) یا عنوان

هر چند غیر از این موارد می توان از واحد تحلیل های دیگری هم نام برد. مثلاً متنی در مورد میزان حروف صدادار که در این جا واحد تحلیل حرف است. یا گاهی واحد تحلیل اعداد است. هر چند افراد دیگری هم در تقسیم بندی واحدهای تحلیل از موارد دیگری نام برده اند. مثلاً نوریان (۱۳۸۸) واحدهای تحلیل را کلمه یا نماد، جمله، پاراگراف یا درس، تصویر یا آزمایش می داند. از طرف دیگر برلسون واحدهای تحلیل را کلمه، موضوع، قهرمانان، ماده، فضا و زمان می داند. با این حال به نظر می رسد، کثر تحلیل محتواها یکی از پنج مورد بالا را معیار تحلیل خود قرار داده ­اند.

از میان واحدهای تحلیل بالا مورد کلمه یا نماد به فراوانی می انجامد. شخصیت ها معمولاً در رمان ها و قصه ها واحد تحلیل هستند. مضامین به معنای نهفته در یک جمله اشاره می کند. مثلاً مضمون پنهان جمله ی «وی بسیار نگران برگشت سینا بود»، می تواند دوست داشتن یا تنهایی باشد. در تحلیل محتوای کیفی معمولاً واحد تحلیل مضمون می باشد و قراردادن واحد پاراگراف به عنوان واحد تحلیل این عیب را دارد که گاهی خود حاوی چندین مضمون است. در نهایت واحد عنوان یا مورد، زمانی به عنوان واحد تحلیل انتخاب می شود که متون زیادی در دسترس باشد و بتوان یک متن کامل را با یک برچسب مثلاً سیاسی، مذهبی کدگذاری کرد، هرچند این ایراد به آن وارد است که گاهی یک متن چندین مضومن دارد، با این حال زمانی که متن های مورد کدگذاری بسیار زیبا است می توان از این واحد تحلیل استفاده کرد.

متداول ترین واحدی که برای تحلیل متون در تحلیل محتوای کیفی استفاده می شود، مضمون است. معروفی و یوسف زاده (۱۳۸۸) مضمون را چنین تعریف می کنند: «مضمون ها پرارزش ترین واحدهایی هستند که در تجزیه و تحلیل محتوا باید مدنظر قرار گیرند و منظور از مضامین معنای خاصی است که از یک کلمه یا جمله یا پاراگراف مستفاد می شود. این مضمون ها فضای خاص و مشخصی را اشغال نمی کنند، چون یک جمله ممکن است چند مضمون داشته باشد و یا چند پاراگراف متن، ممکن است فقط یک مضمون داشته باشد».

واحد زمینه: نوریان (۱۳۸۸) واحد زمینه را این گونه معرفی می کند: «واحد زمینه بزرگتر از واحد تحلیل است. بنابراین وقتی واحد ثبت کلمه باشد، واحد زمینه را می توان جمله، بند و یا درس قرار داد. همچنین وقتی واحد ثبت کلمه باشد، و واحد زمینه به بستری که واحد تحلیل در آن قرار دارد اشاره می کند. مثلاً مفهوم تبعیض در یک بستر خاص می تواند معنایی غیر از تمایز گذاشتن داشته باشد. باید توجه داشت که واحد زمینه بزرگتر از واحد ثبت است. واحد ثبت می تواند یک کلمه باشد، و واحد زمینه جملات یک متن.

تحلیل محتوا

ادامه مراحل تحلیل محتوا

گام پنجم: کدگذاری و مقوله بندی

بروس برگ (۱۹۸۹) ساختن کد را به حل یک معما تشبیه می کند. کدگذاری به یقیقن کار دشواری به شمار می رود و باید آن را جدی گرفت. اما درست همان طور که بسیاری از افراد از کامل کردن یک پازل چهل تیکه ی دشوار و پیچیده لذت می برند، بسیاری از محققان، کدگذاری و تحلیل کردن را کاری رضایت بخش به شمار می آورند. وقتی محققان می بینند که قطعات پازل در کنار هم قرار می گیرند و تصویر کامل تری را تشکیل می دهند، از شادی و هیجان در پوست خود نمی گنجند.

پس از تعریف عملیاتی مفاهیم، می بایستی قواعدی شفاف برای طبقه بندی مقولات تدوین شود، تا کدگذاران بتوانند واحدهای موردنظر را در طبقات مربوطه قرار دهند. برای این منظور می بایستی دستورالعمل یا پروتکل کدگذاری تهیه شود. پروتکل تحلیل محتوا مدرک مستندی است که تحقیق را به طور کلی، و قواعد کدگذاری را به­ طور خاص تعریف می کند.

در وهله اول، پروتکل حاوی قوانین کلی حاکم بر تحقیق و قواعدی است که محقق را مجبور می کند به طریق خاصی محتوای موردنظر و اندازه گیری کند. این قوانین در طول اجرای یک تحقیق قابل تغییرند. محتوا باید به همان شکلی که روز اول کدگذاری شده است، روز صدم هم کدگذاری شود.

در وهله دوم، پروتکل سند قابل نگهداری از عملیات و تعاریف تحقیق است که نشان می دهد تحقیق چگونه سامان پذیرفته است. بنابراین وجود یک پروتکل به سایر محققان امکان می­ دهد که نتایج را تفسر یا تحقیق را تکرار کنند

گام ششم: تحلیل و استنباط نتایج و گزارش

مهم ترین مرحله روش تحلیل محتوای کیفی، استنباط است که بر اساس آن رابطه مفاهیم با یکدیگر مشخص می شود. در این نقطه پژوهشگر باید دائما بین کدهای یک طبقه و طبقات با یکدیگر در رفت و آمدی دائمی باشد، که باعث می شود تحلیل و تفسیرهای وی جرح و تعدیل شود. هر پژوهشگر با پیشینه ذهنی مشخصی وارد عرصه تحقیق می شود و حتی در تحلیل محتوای استقرایی همان طور کته اشتراوس اشاره می کند، خالی از ذهنیت نیست. بنابراین ضروری است که شخص فاصله ی تحلیلی خود را با داده ها حفظ کرده و تا جایی که ممکن است اجازه دهد خود داده ها صحبت کنند. به این معنی که داده ها را به گونه ای نبیند که تأیید کننده پیشینه ذهنی خود وی است، بلکه با رعایت اصول کدگذاری و مقوله سازی، معناها و دلالت های جدید را از داده ها استخراج کند.

نکته مهم در تحلیل محتوای کیفی همان طور که اشاره شد، مقایسه مستمر داده ها با یکدیگر است که در سایه حساسیت نظری پژوهشگر به دست می آید. حساسیت نظری پژوهشگر به معنی غوطه ور شدن عمیق و مستمر پژوهشگر در داده ها ی پژوهش و کسب شناخت جامع آنهاست. روند تحلیل در این روش همچون دیدن تصویری سه بعدی است که بیننده باید از طریق عقب و جلو بردن مستمر چشمان خود و تصویر به کشف آن نائل شود. در این روش هم پژوهشگر با رفت و برگشت دائمی که بین مقوله ها، کدها و داده ها دارد، به دیدن الگو و طبقات نهایی نائل می شود.

در ارائه نتایج به دست آمده از تحلیل محتوای کیفی نکته مهمی که باید به آن دقت نمود، تلاش برای ایجاد تعادل بین توصیف و تفسیر است. توصیف به خواننده ی گزارش پژوهش تصویری از پس زمینه و بستر پژوهش ارائه می کند و بنابراین باید غنی و مفصل باشد. از طرف دیگر تحلیل محتوای کیفی امری تفسیری است. تفسیر به ارائه فهم شخصی و نظری شما از پدیده تحت مطالعه اشاره می کند. پاتون (۲۰۰۲) در این زمینه اظهار می دارد «یک گزارش خواندنی و جالب باید فراهم آورنده توصیفی کافی از پدیده تحت بررسی باشد، تا به خواننده اجازه فهم اساس تفسیرها را بدهد، و همچنین حاوی تفسیری که باعث فهم توصیف ها از طرف خواننده شود

دوستان عزیز جهت کسب اطلاعات بیشتر و دریافت راهنمایی در خصوص چگونگی انجام تحلیل کیفی داده های پایان نامه خود، می توانید درخواست خود را در فرم تماس با ما ثبت نمایید. «مدیراما همراه و همیار شماست در انجام پژوهش»



ارسال دیدگاه
  1. خیلی ممنونم بابت انتشار این مقاله بسیار مفید و کاربردی موفق باشید
    قیمت یخچال سامسونگ

    دیدگاه توسط قیمت یخچال سامسونگ
    پاسخ
ارسال دیدگاه
(الزامی) (الزامی)

مرتب‌سازی بر اساس: