روش تحقیق و آمار

بر خلاف تحقیقات کمی، در میان تحقیقات کیفی هیچ آزمون استانداردی برای روایی وجود ندارد و غالباً ماهیت تحقق توسط خود محقق تعیین و جرح و تعدیل می شود و حتی ممکن است هیچ فرضیه اولیه ای وجود نداشته باشد. بنابراین ماهیت مفهوم روایی در تحقیقات کیفی به بازنمایی مشارکت کنندگان، اهداف تحقق و مناسب بودن فرایندها ارتباط دارد.

یکی از محققان در تلاش برای پاسخ به چگونگی بررسی روایی در تحقیقات کیفی، میان روایی داده و تعمیم پذیری نتایج تمایز قائل شده است. روایی داده به هدف مطالعه بستگی دارد، این بخش از بحث روایی برای تحقیق کیفی قابل بررسی و استفاده است، به گونه ای که در تحقیق کیفی تعامل میان محقق و پاسخگو منجر به شرایطی می شود که امکان جمع آوری داده های خوب را فراهم ساخته و هدف تحقیق را تأمین می نماید. در تحقیق کیفی مفهوم یک گزاره توسط محقق و پاسخگو از زوایای مختلفی کنترل و بحث می شود در حالی که در تحقیق کمی کیفیت اطلاعات قربانی استانداردسازی می گردد. در این راستا استن باکا معتقد است که در تحقیق کیفی پاسخ به پرسش چگونگی کسب روایی مناسب بسیار آسان است، به عبارتی در تحقیق کیفی زمانی درک پدیده دارای روایی است که پاسخگو بخشی از بستر مسئله بوده و به وی فرصتی برای صحبت آزاد مطابق ساختار فکری اش داده شود.

برخی محققان (بویژه محققان کیفی) بیان داشته اند که روایی صرفاً آزمونی واحد برای فرآیند تحقیق به عنوان یک کل نیست، بلکه می توان معیار روایی را با توجه به عقاید محقق به صورت متفاوت برای هر یک از مراحل فرآیند، در صورت نیاز بکار برد. با این نگرش، ماکسول پنج نوع از روایی را در ارتباط با مراحل مختلف تحقیق تعریف کرده است. در ادامه این مطلب، نوع شناسی انجام شده توسط ماکسول و برخی استراتژی های ارتقاء روایی تحقیقات کیفی ارائه می گردد. جدول شماره (۱) فهرستی از استراتژی های ارتقاء روایی در تحقیقات کیفی را نشان می دهد.

مطلب مرتبط: پایایی در پژوهش های کیفی

بررسی روایی کیفی

در این قسمت چند روش بررسی روایی ارائه گردیده است:

روایی توصیفی

روایی توصیفی به صحت داده­ای موضوع گزارش شده توسط محقق اشاره می­ نماید. پرسش های کلیدی در روایی توصیفی عبارتند از:  آیا رویدادی که توسط محقق گزارش شده است، واقعاً در گروه مورد مطالعه اتفاق افتاده است؟ و آیا محققان دقیقاً آنچه که دیده و شنیده اند، گزارش کرده اند؟ به عبارت دیگر روایی توصیفی به صحت در گزارش اطلاعات توصیفی (مانند توصیف حوادث، اشیاء، رفتارها، افراد، مجموعه ها، زمان ها و مکان ها) اشاره دارد. این نوع از روایی بدین جهت مهم می باشد که یکی از اهداف عمده در همه تحقیقات کیفی، توصیف است.

استراتژی مؤثر برای کسب روایی توصیفی، تکثر مشاهده گران می باشد.  در روایی توصیفی، تکثر مشاهده گران به معنی استفاده از چندین مشاهده گر برای ثبت و توصیف رفتار مشارکت کننده ها و زمینه ای که در آن قرار دارند می باشد.  بهره گیری از چندین مشاهده گر امکان کنترل چندگانه مشاهدات برای اطمینان از توافق مشاهده گران در مورد آنچه اتفاق افتاده را بوجود می آورد. زمانی که مشاهدات توسط چندین مشاهده گر تأیید شود، امکان کمتری وجود دارد که ناظران خارجی تحقیق، صحت مشاهدات گزارش شده را مورد شک قرار دهند.

روایی تفسیری

محققان کیفی صرفاً به ارائه یک توصیف بهتر از اشیاء فیزیکی، حوادث و رفتارها در مجموعه مورد تحقیق اکتفا نمی کنند بلکه به معانی که افراد مورد مطالعه به این اشیاء، حوادث و رفتارها می دهند نیز توجه می کنند. در حالی که روایی توصیفی به صحت در گزارش کردن داده ها اشاره می نماید، روایی تفسیری نیاز به ایجاد پنجره ای به درون اذهان افراد مورد مطالعه دارد. روایی تفسیری به بازنمایی دقیق مفهومی که مشارکت کننده به موضوع مورد مطالعه داده است اشاره می کند. به طور مشخص تر، روایی تفسیری به درجه ای که نگرش، افکار، احساسات، نیات و تجربیات مشارکت کننده به طور دقیق توسط محقق درک و گزارش می شود ارتباط دارد.

یک بخش مهم تحقیق کیفی درک جهان درونی مشارکت کنندگان است و روایی تفسیری بیانگر درجه دقت در ارائه این جهان درونی است. دقت روایی تفسیری نیازمند این است که محقق اذهان و تفکرات مشارکت کنندگان را درک نماید و از نگاه آنها به موضوع بنگرد و آنچه را که آنها احساس می کنند، احساس کند و در نهایت بیانی معتبر از این دیدگاه ها ارائه کند.

مهمترین استراتژی برای کسب و روایی تفسیری، بازخورد مشارکت کننده است. در این استراتژی، محقق تفسیرهای خود را به مشارکت کنندگان ارائه نموده و زمینه های بد درک شده را مشخص و اصلاح می کند، به عبارتی آیا افراد مورد مطالعه با آنچه محقق در مورد آنها گفته است، موافقند؟ البته این استراتژی بی نقص نیست و در مواردی امکان دارد مشارکت کنندگان سعی نمایند که چهره خوبی را از خود ارائه کنند.

استراتژی دیگر، استفاده از برخی توصیف کننده ها هنگام نوشتن گزارش تحقیق است، به طوری که خوانند بتواند زبان، لهجه و معانی خاص مشارکت کنندگان را حس کند. به عنوان مثال، یک نقل قول مستقیم که در آن دقیقاً واژه های بیان شده توسط مشارکت کننده در داخل گیومه ذکر گردیده، می تواند توصیف کننده مناسبی باشد.

♣ مقاله مرتبط: مصاحبه و کدگذاری مصاحبه های پژوهشی

روایی تئوریکی

سومین نوع روایی در تحقیق کیفی، روایی تئوریک است و به میزان سازگاری بین تبیین تئوریکی تحقیق کیفی با داده ها ارتباط دارد. تئوری به مباحث چگونگی و چرایی عمل یک پدیده اشاره می نماید و معمولاً انتزاعی تر از توصیف و تفسیر بوده و تبیینی از پدیده ارائه می کند. هر تئوری دو جز دارد: مفاهیم یا دسته بندی هایی که تئوری بکار می گیرد، و روابطی که تصور می شود میان این مفاهیم وجود دارد. در ارتباط با این دو جنبه تئوری، روایی تئوری نیز دارای دو جنبه می باشد: روایی مفاهیم بکار رفته برای پدیده و روایی روابط فرض شده میان مفاهیم.

در تحقیق کیفی شکل گیری مفهوم یک بخش اصلی از تحلیل داده ها است و در طی جمع آوری داده ها شروع می شود، بنابراین مفهوم سازی روشی است که محقق کیفی، داده ها را سازماندهی و درک می کند. یکی از تفاوت های عمده میان تحلیل های کمی و کیفی در این است که محققان کمی، تحلیل داده ها را تا موقعی که همه داده ها جمع آوری و به صورت اعداد تبدیل نشوند شروع نمی کنند، آنها سپس بمنظور مشاهده الگوها و روابط، این اعداد را دستکاری می نمایند. محققان کیفی نیز بدنبال یافتن الگوها و روابط می باشند اما آنها تحلیل را در حالی که هنوز در حال جمع آوری داده ها هستند شروع می کنند، به گونه ای که نتایج تحلیل های اولیه مراحل بعدی جمع آوری داده را هدایت می کند. به عبارتی دیگر تئوری و اطلاعات به موازات هم حرکت می کنند و مکمل یکدیگرند.

یک استراتژی برای ارتقاء روایی تئوریکی مطالعه میدانی گسترده است. در این استراتژی محقق باید زمان کافی را برای مطالعه مشارکت کنندگان تحقیق و زمینه مربوط صرف نماید به گونه ای که از پایداری و صحیح بودن الگوهای رابطه ای ارائه شده مطمئن گردد و چرایی این روابط را درک کند.

استراتژی دیگر برای ارتقاء روایی تئوریکی، تکثرگرایی تئوریک است. در این استراتژی محقق این امر را بررسی می نماید که پدیده مورد مطالعه چگونه توسط تئوری های مختلف تشریح و تبیین شده است. تئوری های مختلف به محقق بینش هایی را می دهد که وی را برای ایجاد یک تبیین مستدل تر کمک می کند.

در حین اینکه محقق تبیین تئوریکی اش را توسعه می دهد، بایستی برخی پیش بینی ها را بر مبنای آن انجام داده و دقت و صحت پیش بینی ها را بررسی نماید، در این راستا محقق می تواند از استراتژی سازگاری با الگوی تئوریک بهره بگیرد. همچنین محقق می تواند از استراتژی موارد خلاف انتظار در حین توسعه تبیین تئوریکی استفاده کند، به گونه ای که محقق در جستجوی موارد یا نمونه هایی می باشد که متناسب با تبیین تئوریکی اش نسبت و از این طریق، داده هایی که از تبیین تئوریکی پشتیبانی نمی کند را یافته و بررسی می نماید و در صورت لزوم تبیین تئوریکی را اصلاح می کند. استراتژی دیگر برای ارتقاء روایی تئوریکی دریافت نظرات همکاران می باشد که در آن محقق زمانی را صرف بحث بر روی تبیین هایش با همکاران کرده و با آن ها بدنبال شناسایی مشکلات می پردازد. در پایان، تبیین های نهایی محقق بایستی بطور دقیق، اکثریت افراد تحت مطالعه را در بربگیرد.

کاربر گرامی جهت دریافت راهنمایی بیشتر در زمینه مصاحبه کیفی و انجام روایی کیفی و تجزیه و تحلیل داده ها، می توانید درخواست خود را در فرم تماس با ما ثبت نمایید.


ارسال دیدگاه
(الزامی) (الزامی)