روش تحقیق و آمار

در این نوشته صرفاً روایی ابزار سنجش را بررسی خواهیم کرد. یعنی وقتی مجموعه ای از سؤال ها را می پرسیم (تدوین یک ابزار سنجش) امید داریم که مفهوم را انعکاس دهیم، چگونه می توان به طور معقول مطمئن شد آن چه را که قصد آن داشته ایم برای سنجش تعیین کرده ایم و نه چیز دیگری؟ این امر می تواند با به کار گیری آزمون های خاص روایی تعیین شود. برای آزمون درستی و خوب بودن سنجه ها، انواع آزمون های روایی مورد استفاده قرار می گیرد. نویسندگان برای تفهیم آزمون های روایی اصطلاحات مختلفی به کار می گیرند، برای وضوح موضوع، می توانیم آزمون های روایی را تحت سه عنوان کلی گروه بندی کنیم: روایی محتوا، روایی معیار، و روایی سازه.

آزمون های بررسی روایی عبارتنداز:

روایی محتوا
روائی محتوا ایجاد اطمینان می کند که همه ابعاد و مؤلفه هایی که می توانند مفهوم مورد نظر ما را انعکاس دهند، در آن سنجه وجود دارد. هرچه وجود این ابعاد و مؤلفه ها در سنجه، جهت انعکاس مفهوم، بیشتر باشد، روائی محتوا بیشتر می شود. در شرایط مختلف، محتوا تابعی است از ترسیم و تعیین خوبِ ابعاد و مؤلفه های مفهوم. «روایی صوری»، شاخصی بسیار جزئی از روایی محتواست. روائی صوری نشان می دهد که ابعاد و مؤلفه هایی که برای سنجش یک مفهوم مطرح می گردند، به طور ظاهری نیز این مهم را نشان می دهند و می بینیم که آن ها مفاهیم را مورد سنجش قرار می دهند.

روایی وابسته به معیار
روایی وابسته به معیار وقتی ایجاد می شود که سنجه ی مورد نظر، افراد را براساس معیاری که انتظار پیش بینی آن می رود، متمایز سازد. این امر می تواند به وسیله ی ایجاد «روایی همزمان » یا  «روایی پیش بین» آن طور که ذیلاً تشریح می گردد، انجام شود. روایی همزمان موقعی ایجاد می گردد که مقیاس، افرادی که مشخص است نسبت به یکدیگر متفاوتند را از هم متمایز می کند. یعنی باید در آزمون، نمرات متفاوتی بگیرند. برای مثال، اگر یک سنجه در مورد اخلاقِ کار تدوین می شود و در مورد گروهی از دریافت کنندگان خدمات رفاهی اجرا می گردد، مقیاس باید افرادی که مایلند شغلی را بپذیرند و از زیر چتر خدمات رفاهی بیرون آیند را از کسانی که می خواهند تحت پوشش خدمات رفاهی باقی بمانند و خواهان شغلی نباشد، متمایز گرداند، زیرا کسانی که برای اخلاق کار ارزش زیاد قائلند، نمی خواهند تحت پوشش خدمات رفاهی باشند و خواهان و مشتاق پذیرش شغل هستند. از طرف دیگر کسانی که برای اخلاق کار ارزش کمی قائلند، ممکن است تمایل داشته باشند کماکان از خدمات رفاهی برخوردار باشند ولی اشتغال به کاری نداشته باشند. اگر هر دو نوع از افراد، نمره یکسانی براساس مقیاس اخلاق کاری بگیرند، آن گاه آزمون نتوانسته است سنجه ای از اخلاق کار باشد، بلکه سنجه ای از چیز دیگری بوده است.
روایی پیش بین، توانایی آزمون سنجه برای ایجاد تفکیکی بین افراد، در خصوص یک سنجه است که در آینده رخ می دهد. برای مثال، اگر نوعی آزمون استعداد یا توانایی، از کارکنان در زمان استخدام به عمل می آید، انتظار می رود افراد را براساس عملکرد مورد انتظار آینده ی آن ها تفکیک کند، آن گاه افرادی که نمرات ضعیفی دریافت می کنند، باید کارکنان ضعیفی باشند و افرادی که نمرات بالا از روی مقیاس به دست می آورند باید کارکنان خوبی باشند. آزمون ها ممکن است از روائی پیش بینی کنندگی بالا، متوسط و یا پایینی برخوردار باشند.

♣ مقاله مرتبط: بررسی و طراحی پرسشنامه جهت جمع آوری داده های کمی پژوهش

بررسی روایی ابزار سنجشانواع روش های بررسی روایی پرسشنامه: روایی محتوا، روایی وابسته به معیار، روایی سازه، روایی صوری

روایی سازه
روایی سازه دلالت بر این دارد که نتایج به دست آمده از کاربرد سنجه ها، تا چه حد با تئوری هایی که آزمون براساس آن ها طراحی شده، سازگاری دارد. این روایی از طریق «روایی همگرا» و «روایی واگرا (تشخیصی)» ارزیابی می شود. روایی همگرا زمانی ایجاد می شود که نمرات به دست آمده از دو ابزار مختلف، همان مفهومی را بسنجد که به میزان زیادی به آن مرتبط می شود. روایی تشخیصی زمانی ایجاد می شود که وقتی براساس تئوری پیش بینی می شود که دو متغیر همبستگی ندارند، نمرات به دست آمده از طریق سنجش آن ها نیز به طور تجربی همین امر را تأیید می کند.
روایی سازه بیشتر از روایی محتوایی جنبه ی نظری دارد. بنا به تعریف، یک آزمون در صورتی دارای روایی سازه است که نمرات حاصل از اجرای آن به مفاهیم یا پرسشنامه ی اضطراب در صورتی دارای روایی سازه است که نمرات حاصل از آن، با سازه هایی که در نظریه های اضطراب آمده اند ارتباط داشته باشد. مثال دیگر، آزمون خواندن و فهمیدن (درک مطلب) است، این آزمون در صورتی دارای روایی سازه است که نمرات آن به طور مستقیم به میزان درک و فهم دانش آموزان از مطالب خواندنی (مانند کتاب های درسی) مربوط باشد.
روایی می تواند به روش های مختلف ایجاد شود. سنجه های منتشره برای متغیر (های) مختلف معمولاً اشکال گوناگونی از روایی را گزارش می دهند که برای سنجش و ارزیابی طراحی شده اند، به طوری که کاربر، استفاده کننده و یا خواننده بتواند در مورد «درستی و خوب بودن» سنجه قضاوت کند.

♣ مطلب مرتبط: آشنایی با اصول طراحی پرسشنامه

 روایی صوری (face validity)
روایی صوری به این مطلب اشاره می کند که سؤال های آزمون تا چه حد در ظاهر شبیه به موضوعی هستند که برای اندازه گیری آن تهیه شده اند. در واقع روایی صوری نمی تواند نوعی روایی باشد، بلکه تنها یک ویژگی آزمون است که در پاره ای مواقع وجود آن مفید به نظر می رسد. ثرندایک وهگن  (۱۹۷۹) در ردَ اهمیت روایی صوری گفته اند: در واقع آنچه تعیین می کند که یک آزمون چه چیزی را اندازه می گیرد، تکالیفی است که به وسیله ی سؤال آزمون معرفی می شوند و کسی که بخواهد روایی محتوایی یک آزمون را در رابطه با برنامه ی درسی مورد قضاوت قرار دهد یا قدرت پیش بینی آزمون را تعیین کند، باید سؤال های آزمون را به دقت بررسی کند و «برای این منظور، به صورت ظاهر آزمون، چندان اعتنایی نمی کنیم».
با وجود اظهارات فوق، ثرندایک وهگن (۱۹۷۹) می گویند که گاه صورت ظاهر یک آزمون (روایی صوری)، از لحاظ قابلیت پذیرش و معقول بودن آزمون برای آزمون شوندگان، دارای اهمیت است. می توان گفت تا آن اندازه که ظاهر آزم ون بر انگیزش آزمون شونده اثر می گذارد، روایی صوری می تواند مهم باشد. در بعضی آزمون ها، به ویژه آزمون های استخدامی، اگر آزمون فاقد روایی صوری باشد، آزمون شونده ممکن است علاقه ای به جواب دادن به سؤال های آزمون از خود نشان ندهد، زیرا ممکن است چنین تصور شود که آزمون به تصمیم های مربوط به استخدام او ربطی ندارد. نتیجه این که، روایی صوری، هر چند ضامن اندازه گیری دقیق نیست، اما ممکن است بر انگیزش آزمون شونده و در نتیجه بر روایی نمرات حاصل از آزمون تأثیر داشته باشد.
هر چند روایی صوری یک ویژگی مطلوب آزمون است، در بعضی آزمون ها این ویژگی نه تنها ضروری نیست، بلکه بهتر است وجود نداشته باشد. برای مثال: اگر کسی بخواهد بیماری روانی را در افراد معین کند، بهتر است آزمونی را مورد استفاده قرار دهد که روایی صوری اندکی دارد.
روایی صوری یک شکل از اشکال روایی محتواست که معمولاً به صورت عددی بیان نمی شوند. گردآوری چنین شواهدی اساساً و ضرورتاً مبتنی بر داوری است و چنین داوری هایی باید برای هر هدفی به طور جداگانه انجام پذیرد. گردآوری این شواهد شامل بازبینی دقیق و موشکافانه است تا تعیین شود آیا محتوا و هدف هایی که آزمون اندازه گیری می کند، هدف آن مطالبی است که حیطه ی محتوا را تشکیل می دهند یا خیر؟ اگر تمام داوران (خبرگان امر) توافق کنند که پرسش های آزمون حیطه ی محتوایی را به اندازه ی کافی منعکس می کنند، می توان گفت آزمون، دارای روایی محتوا است. همچنین این نکته نیز باید مشخص شود که آزمون، از عواملی که با هدف اندازه گیری نامرتبط هستند، تأثیر نپذیرفته است.

با این حال، «قضاوت های مربوط به روایی محتوایی نه قطعی هستند و نه نهایی، آزمون ها از سطوح مختلف روایی برخوردارند و متخصصان در قضاوت های خود همیشه با هم توافق نظر ندارند».

♣ مطلب مرتبط: تدوین پرسشنامه اینترنتی

اگر برای بررسی روایی سوالات پژوهش و انجام فصل سوم پایان نامه خود مشکل دارید، نگران نباشید، مدیراما همراه و همیار شماست؛ درخواست خود را در فرم تماس با ما ثبت نمایید.


ارسال دیدگاه
(الزامی) (الزامی)